Czy zaprawianie wełny przed farbowaniem jest konieczne?
No cóż – i tak, i nie. Ogromna większość naturalnych barwników wymaga użycia zaprawy, aby trwale związać się z włóknami. Dzięki temu uzyskujemy w farbowaniu bardziej intensywne, nasycone barwy, które są jednocześnie stosunkowo odporne na promieniowanie słoneczne i na pranie. Bez zaprawiania kolor po prostu spłynie z przędzy podczas płukania. Istnieją co prawda barwniki, które mogą być używane bez zaprawiania, jednak nie jest ich wiele.
Najczęściej używaną zaprawą w farbowaniu wełny jest ałun czyli siarczan glinu potasu (wzór chemiczny: AlK(SO4)2 x 12H2O), który występuje w formie małych, przezroczystych kryształków. Czasem stosuje się go w połączeniu z kamieniem winnym, który spowalnia wchłanianie ałunu przez włókna, dzięki czemu przyjmują go bardziej równomiernie.
Ile ałunu użyć do zaprawiania?
Ilość ałunu potrzebnego do zaprawiania obliczamy procentowo w stosunku do wagi suchych włókien. W rozmaitych przepisach barwierskich liczba ta zazwyczaj mieści się w przedziale między 15 a 25%. Ja trzymam się złotego środka czyli z reguły używam 20 g ałunu na 100 g wagi suchej przędzy. Zbyt mała ilość ałunu w zaprawie daje mniej nasycone barwy, a zbyt duża – negatywnie wpływa na włókna.
Wełnę można zaprawiać również innymi solami metali – siarczanem żelaza lub siarczanem miedzi, ale mają one swoje wady i ograniczenia. Przy zachowaniu podstawowych zasad ostrożności, ałun jest bezpieczną dla ludzi i środowiska zaprawą, która pozwala uzyskać czyste, mocne i trwałe barwy.
Zaprawianie wełny krok po kroku:
- Jeśli farbujesz wełnę w motkach – przewiń je w luźne zwoje (na motowidle albo na dużej książce ze sztywną okładką) i luźno zwiąż w kilku miejscach. Zaprawa i barwniki mogły swobodnie wnikać do włókien, a przędza nie będzie się plątać. Pamiętaj przy tym, że wełna w gorącej wodzie nabiera objętości, więc jeśli będzie związana zbyt ciasno – ałun nie dotrze do tych miejsc, a na przędzy pojawią się nieufarbowane paski.
- Koniecznie zważ przędzę, którą chcesz ufarbować, kiedy jest jeszcze sucha i zanotuj jej dokładną wagę.
- Dobrze namocz wełnę – można zostawić ją w wodzie na całą noc, ale minimalny czas namakania to 2 godziny. Niewystarczająco namoczona przędza nierówno wchłonie zaprawę, a w rezultacie nierówno się ufarbuje.
- Wypierz delikatnie w wodzie z dodatkiem płynu do prania o neutralnym Ph. Dokładnie wypłucz.
- Odważ potrzebną ilość ałunu (20 g na 100 g suchych włókien) i rozpuść go w niewielkiej ilości gorącej wody. Dodaj roztwór do garnka wypełnionego ciepłą wodą, w którym będziesz zaprawiać wełnę.
- Włóż czystą, dobrze namoczoną wełnę do garnka. Pamiętaj, że gwałtowne zmiany temperatury niszczą włókna – wkładaj ją do lekko ciepłej wody i stopniowo podgrzewaj. Zwróć uwagę, czy przędza ma wystarczająco dużo miejsca, aby swobodnie pływać w wodzie. Jeśli będzie zbyt ściśnięta – nie ufarbuje się równomiernie.
- Podgrzewaj kąpiel do uzyskania 90 oC, delikatnie mieszając od czasu do czasu. W gorącej wodzie wełna puchnie i rozchyla łuski, dzięki czemu roztwór ałunu wnika bez przeszkód we włókna. Utrzymuj temperaturę przez ok. godzinę, potem zdejmij z ognia i pozostaw wełnę w kąpieli do ostygnięcia.
- Kiedy się schłodzi – odciśnij wełnę z zaprawy (pamiętaj o rękawicach gumowych!) i wypłukaj. Możesz przystąpić od razu do farbowania lub wysuszyć przędzę i schować na później.
