Jak zacząć farbowanie roślinami?

Ustal, z czego zrobiony jest materiał, który chcesz ufarbować.

Barwniki roślinne dobrze współpracują z naturalnymi włóknami – roślinnymi i zwierzęcymi; na tkaninie z włókien sztucznych nie osiągniesz dobrych rezultatów.

Naturalne materiały mogą być z kolei wykonane z włókien:

• celulozowych (pochodzenia roślinnego, takie jak len, bawełna, konopie, etc.) lub
• proteinowych (w większości pochodzenia zwierzęcego, jak wełna czy jedwab).

Te drugie są nieco łatwiejsze w farbowaniu. Z nielicznymi wyjątkami, oba rodzaje włókien wymagają wcześniejszego zaprawienia, aby barwnik dobrze się wchłonął i przetrwał kolejne prania i promienie słoneczne.

Zważ tkaninę lub przędzę

Ilość zaprawy i roślin, jakie będziesz używać do farbowania, określa się na podstawie wagi suchego materiału. W większości przepisów na farbowanie jest to tzw. waga włókien (ang. WOF – weight of fiber), wyrażona w procentach. Z tego względu ważne jest dokładne zważenie tekstyliów, jakie chcesz ufarbować, zanim zostaną namoczone (prozaiczny, ale niezbędny krok, o którym łatwo zapomnieć w podekscytowaniu farbowaniem).

Akcesoria

Garnki, które będziesz używać do farbowania, powinny być wykonane z niereagujących materiałów: stali nierdzewnej lub emaliowane (bez ubić). Miski, cedzaki, narzędzia do mieszania mogą być np. szklane, ceramiczne lub drewniane. Przyda Ci się termometr do mierzenia temperatury wody. Zawsze używaj rękawiczek – taniny, zasady, kwasy czy siarczan żelaza działają bardzo destrukcyjnie na dłonie, nie wspominając już o barwnikach, jak sok z łupin orzechów czy indygo, które trudno jest usunąć…

Pranie

Zanim przejdziesz do zaprawiania, dobrze wypierz i wypłukaj materiał. Materiały celulozowe, takie jak surówka bawełniana, które zawierają dużo poprodukcyjnych zabrudzeń, wosków czy pektyn powinny zostać wcześniej wygotowane w wodzie z dodatkiem płynu o neutralnym pH.  

Namaczanie

Przed zaprawianiem, czy też samym farbowaniem włókna powinny zostać dobrze namoczone, aby materiał zabarwił się równo. W zależności od grubości tkaniny może to zająć od jednej do kilku godzin. Dobrym sposobem jest pozostawienie materiałów do namakania przez całą noc.

Zaprawianie

Zaprawianie włókien proteinowych

O zaprawianiu wełny możesz przeczytać tu. Jedwab, tak jak wełnę zaprawia się samym ałunem, ale w znacznie niższej temperaturze.

Zaprawianie włókien celulozowych

Jeśli chcesz tylko doświadczyć farbowania roślinami i zobaczyć, jakie barwy oferują poszczególne rośliny, możesz zaprawić bawełnę czy len w taki sposób jak wełnę – czyli samym ałunem. Wybarwienia te, w ogromnej większości, nie będą jednak intensywne ani trwałe; musisz liczyć się z tym, że szybko wyblaką w praniu czy na słońcu, ponieważ ałun nie wiąże się z włóknami celulozowymi tak mocno jak z wełną czy jedwabiem. Jeśli chcesz uzyskać mocne i trwałe kolory – zapraw je najpierw w kąpieli taninowej. Tu przeczytasz jak to zrobić.

Po zaprawieniu tkaninę lub przędzę możesz wysuszyć i przechowywać do momentu farbowania.

Farbowanie

Czas na najbardziej ekscytujący etap procesu – farbowanie roślinami.

Uwaga:

Każda roślina i jej część (kwiaty, liście, korzenie, jagody) jest nieco inna i każda ma swoje wymagania odnośnie ilości, czasu namaczania, sposobu ekstrakcji, temperatury barwienia, etc., dlatego poniższe wskazówki potraktuj jako bardzo ogólny krok wyjścia do eksperymentów i dalszego poszerzania wiedzy. Na moim blogu sukcesywnie zamieszczam informacje na temat farbowania poszczególnymi roślinami.

• Zważ włókna i zanotuj ich wagę. Namocz dobrze.
• Przygotuj odpowiednią ilość roślin, którymi będziesz farbować. Zazwyczaj będzie to ok. 50% wagi włókien dla suszonego surowca lub 100% dla świeżego, ale proporcje te mogą się różnić, w zależności od rośliny.

• Pokrusz lub zmiel surowiec (nie musisz rozdrabniać kwiatów), zalej wodą, namocz przez godzinę. Podgrzej kąpiel z roślinami do rekomendowanej temperatury i utrzymuj ją przez 30-60 min. Odcedź i przefiltruj płyn, wystudź.
• W zależności od potrzeby dolej więcej wody – jej ilość powinna pozwolić na całkowite zanurzenie i swobodne pływanie materiału, aby miał równy dostęp do barwnika. Przyjmij proporcję ok. 5-6 l wody na 100 g włókien.
• Włóż namoczone, zaprawione wcześniej włókna. Podgrzej stopniowo kąpiel do odpowiedniej temperatury (max. 90^oC) i utrzymuj ją przez 30-60 min. Ponieważ tkanina ma tendencję do wybrzuszania się nad wodą i sklejania, ważne jest częste i delikatne poruszanie materiału, aby równo się ufarbował.
• Pozostaw materiał w kąpieli do ostygnięcia. Jeśli masz wystarczające zasoby cierpliwości – możesz zostawić go w płynie do kolejnego dnia, aby kolor się wzmocnił. Wyjmij i dobrze wypłukaj, powieś w cieniu do wysuszenia. Pamiętaj, że po wyschnięciu kolor będzie zawsze znacznie jaśniejszy.

Gratulacje! Mam nadzieję, że efekty Cię zachwyciły!