Jak zaprawiać len i bawełnę?

Włókna roślinne, zbudowane z celulozy, przyjmują kolory nieco bardziej opornie niż wełna i jedwab. Ufarbowane barwnikami naturalnymi len czy bawełna dość szybko spłowieją w praniu i na świetle słonecznym, jeśli nie zostaną wcześniej odpowiednio zaprawione, w sposób odmienny niż w przypadku włókien zwierzęcych (proteinowych).

O ile te ostatnie zaprawiamy w prostej, jednoetapowej procedurze (o zaprawianiu wełny przed farbowaniem pisałam we wcześniejszym poście, który możecie znaleźć tu) – tak trwałe związanie barwników z włóknami celulozowymi wymaga więcej czasu i wysiłku.

Najczęściej stosowanym sposobem jest poddanie tekstyliów kąpieli taninowej (można wykorzystać do tego galasy lub liście sumaka octowca), a następnie zaaplikowanie zaprawy z ałunu i sody kalcynowanej. Co do szczegółów procedury – proporcji, temperatury, czasu zaprawiania – przepisy różnią się znacząco. Niektóre wymagają kilkunastogodzinnego namaczania na obu etapach, co wydłuża czas przygotowania włókien do farbowania do dwóch dni; niektóre rekomendują podgrzewanie, inne – zabraniają podgrzewania; jeszcze inne proponują podwójne zaprawianie ałunem (przed i po kąpieli taninowej)…

Ja – po wypróbowaniu wielu wariantów – z reguły bazuję na przepisie rekomendowanym przez Joy Boutrup i Catharine Ellis w książce „The Art and Science of Natural Dyes”, który jest stosunkowo szybki, prosty i skuteczny.

Jak zatem zaprawiać włókna roślinne wykorzystując taniny?

Będziesz potrzebować:

• taniny – ich źródłem mogą być na przykład galasy dębowe lub liście sumaka octowca
• ałun
• sodę kalcynowaną
• tkaninę lub przędzę pochodzenia roślinnego (len, bawełna, konopie, etc.)
• dokładną wagę
• duży garnek ze stali nierdzewnej lub emaliowany
• drewnianą łyżkę lub kij do mieszania
• termometr kuchenny
• rękawiczki gumowe

Proporcje zapraw do wagi suchych włókien:

• 20% zmielonych suszonych liści sumaka/ zmielonych galasów
• 12% ałunu + 1,5% sody kalcynowanej

Etap I – zaprawianie taninami

(ang. galling – po polsku będzie to więc zapewne „galowanie”)

1. Przygotuj materiał do zaprawiania (tutaj możesz sprawdzić jak to zrobić).
2. Napełnij garnek wodą o temperaturze 40-50^oC. Jeśli nie masz termometru kuchennego – sprawdź ostrożnie ścianki garnka: powinny być bardzo gorące, ale nie powinny parzyć rąk. Ilość wody powinna pozwalać na swobodne pływanie włókien (ok. 3 l wody na 100 g materiału).
3. Dodaj odważone, zmielone liście sumaka lub galasy w proporcji odpowiedniej do wagi materiału i dobrze zamieszaj.
4. Włóż namoczoną wcześniej tkaninę do kąpieli taninowej.
5. Namaczaj przez 1-2 godziny, mieszając materiał od czasu do czasu.
6. Załóż gumowe rękawiczki, wyciągnij tkaninę, odciśnij, delikatnie wypłukaj.
7. Materiał powinien pozostać mokry do kolejnego etapu zaprawiania.

Etap II – zaprawianie ałunem i sodą kalcynowaną

1. Rozpuść ałun w gorącej wodzie (w proporcji odpowiedniej do wagi materiału) i wlej do garnka.
2. Rozpuść sodę kalcynowaną w gorącej wodzie i dolej do garnka (może się mocno zapienić po dodaniu do ałunu).
3. Dopełnij garnek wodą o temp. 40-50^oC, zamieszaj i włóż materiał, zaprawiony wcześniej taninami.
4. Namaczaj przez 1-2 godziny, mieszając materiał od czasu do czasu.
5. Załóż gumowe rękawiczki, wyciągnij materiał, odciśnij, dobrze wypłukaj.

Zaprawianie taninami ma niestety tę wadę, że zabarwiają włókna (sumak – na żółtawo, galasy – na beżowy). O ile nie ma to znaczenia, kiedy chcemy farbować materiał na ciepłe odcienie, to – jeśli chcemy uzyskać chłodne kolory, jak różowy czy fioletowy – możemy mieć z tym kłopot. Pewnym rozwiązaniem może być tu zaprawianie materiału przy pomocy octanu glinu i kredy (ale o tym napiszę kiedy indziej).

Uff… koniec. A teraz można już przejść do najprzyjemniejszego etapu – farbowania – lub wysuszyć zaprawiony materiał i schować na później.